همه چیز درباره تب خونریزی دهنده کریمه-کنگو

همه چیز در مورد بیماری تب خونریزی دهنده ی کریمه - کنگو

الف) متن آموزشی برای گروه هدف عموم مردم:

مقدمه:

نخست مختصری در مورد انواع تب های خونریزی دهنده ی ویروسی: تبهاي خونريزي دهنده ويروسي، گروهي از بيماري ها هستند كه به لحاظ ايجاد اختلالاتي در سيستم انعقادي خون داراي علايم خونريزي هستند، به همين دليل مشخصه اين بيماري ها خونريزي از بعضي نقاط بدن ميباشد. در مرحله اول اين بيماري ها كه به دنبالدوره نهفتگي كوتاه (معمولا كمتر از يك هفته) رخ ميدهد علايم عمومي شامل تب، ضعف، درد عضلاني، سردرد، گلودرد، بي اشتهايي، سرگيجه، تهوع، استفراغ، اسهال و يا درد شكمي ديده ميشود. بعضي از اين بيمارهاي همراه علايم عصبي رواني مانند خواب آلودگي، افسردگي و يا بي قراري هستند.

علايم ثانوي مربوط به خونريزي دردستگاه گوارش شامل، استفراغ خوني يا وجود خون در مدفوع (مدفوع قيري) است. خونريزي زيرپوست به صورت لكههاي قرمز رنگ ريز و درشت (پتشي و پورپورا) است.

خونريزي مخاطي به صورت خونريزي لثهها، مخاط دهان، گلو يا بيني ميباشد. خونريزي از دستگاه ادراري يا تناسلي به صورت هماتوري (خون شاشي) و يا خونريزي تناسلي زنانه است.

بيشتر بيماري هاي اين گروه همراه مرگ و مير بالايي هستند كه علت اصلي مرگ بيماران جريان خونريزي هاي داخلي ميباشد. از علايم شايع آزمايشگاهي، كاهش تعداد پلاكتها(ترومبوسيتوپني) است. سير اين بيماري ها سريع و كوتاه است، يعني درصورت شدت بيماري معمولا ظرف يكي دو هفته منجر به فوت بيمار ميشود و در غير اين صورت علايم در هفته دوم رو به بهبودی ميگذارد.

انتقال اكثر تبهاي خونريزي دهنده به دو روش صورت ميگيرد:

1 - گزش انسان توسط كنه يا پشه ناقل

2 - تماس مستقيم انسان با ترشحات ياخون آلوده انسان يا حيوان مبتلا.

لذا گروه هاي خاصي بيشتر در معرض بيماري هستند مانند دامپزشكان،كاركنان كشتارگاه، كشاورزان و دامپروران.

در جدول شماره 1 - تعدادي از اين بيماري ها و توزيع جغرافيايي آن فهرست شده است. اكثر اين دسته ازبيماري هاي واگير، فاقد واكسن مؤثر و مناسب هستند. تنها براي تب زرد واكسن مناسب انساني در دسترس است كه قبل از سفر به مناطق آلوده (آفريقا و آمريكاي جنوبي) بايستي تلقيح شود.

روش تشخیص: تستهاي آزمايشگاهي معمول قادر به تشخيص اين بيماري ها نيستند. از روشهاي ممكن تشخيص آنها اندازهگيري پادتن اختصاصي(سرولوژي) در دو مرحله حاد و نقاهت است كه در صورت بالا رونده بودن عيار پادتن تشخيص قطعي ميشود. لكن متأسفانه در فرمهاي حاد و كشنده فرصت ساخته شدن پادتن براي بدن فراهم نيست و از اين راه نميتوان به تشخيص بيماري رسيد.

روش پيشرفتهتر و مشكلتر تشخيص، جداكردن عامل ويروسي از خون و ترشحات بيمار است كه درآزمايشگاه هاي بسيار محدودي درسطح دنيا امكانپذير است.

با توجه به آلودگي و خطر سرايت بيماري از طريق خون و ترشحات بيماران، نمونههاي بيماران مشكوك نيز در هر آزمايشگاهي قابل بررسي نيست، لذا بايستي به محض برخورد با مورد مشكوك ضمن رعايت احتياطات لازم، نمونه خون بيمار تهيه و طبق دستورالعمل مربوط به آزمايشگاه مرجع كشوري ارسال شود.

جدول 1 - تبهاي خونريزي دهنده ويروسي و پراكندگي جغرافيايي آن

در دنياي امروزي گرچه انتقال بيماري از نقطهاي به نقطه ديگر به سادگي امكان پذير ميباشد، لكن بعضي از بيماري هاي ذكر شده در جدول مذكور در كشور ما از اهميت ويژهاي برخوردار ميباشد. پشه آئدس كه نقش ناقل بيماري "تب دانگ" و "تب درهريفت" را دارد در كشور ما وجود دارد. از طرفي در سال 1994 اپيدمي تبدانگ در كشور همسايه ما پاكستان اتفاق افتاد و در سال 1379 نيز مواردي از تب دره ريفت در عربستان سعودي (در منطقه مرز مشترك با يمن) مشاهده شد.

تب کریمه – کنگو:

تب کریمه - کنگو نيز از شهريور 1378 در ايران شناسايي گرديد كه تا كنون موارد مثبت بيماري و مرگ و میر ناشی از آن در کشور وجود دارد. لذا توجه به بيماري و رعايت اصول پيشگيري از مهمترين اصولي است كه بايستي به دقت مورد نظر قرار گيرد. 60 درصد موارد مذكور سابقه تماس با دام و 33 درصد بيماران سابقه تماس با مورد قطعي از بيماري داشتهاند.

نكته قابل توجه اينكه علي رغم وجود زنجيره انتقال، بيماري به صورت اپيدمي(همه گیری) بروز نميكند و بيشتر به صورت انفرادي و تك گير و يا همهگيري هاي كوچك ملاحظه ميشود.

دوره نهفتگي بيماري (زمان ورود ویروس به بدن تا شروع اولین نشانه ی بیماری) 3 تا 5 روز است كه به دنبال گزش كنه يا تماس با خون و ترشحات آلوده اتفاق ميافتد.

علايم عمومي: شامل تب، لرز،درد عضلاني، گلودرد، درد شكمي،تهوع، استفراغ، اسهال، قرمزي چشم ها و حساسيت به نور است. پس از چند روز عدم تعادل، گيجي، بيقراري و سپس افسردگي ديده ميشود. از روز چهارم بيماري به بعد، علايم خونريزيكه قبلا ذكر شده بروز مينمايد. مرگ و مير بيماري تقريبا سي درصد است كه در هفته دوم بيماري رخ ميدهد. در بيماراني كه بهبود مييابند از روز نهم تا دهم شروع علايم اتفاق ميافتد. ضعف شديد ناشي از بيماري ممكن است تا يك ماه و بيشتر طول بكشد. در بررسيهاي آزمايشگاهي اختلالاتي مانند كاهش شديد پلاكت، اختلالات انعقادي خون و عملكرد كبدي ديده ميشود.

بر اساس مصوبه كميته كشوري هر بيمار كه دچار علايم تب، خونريزي وكاهش پلاكتي باشد، مشكوك به بيماري تلقي ميشود. و فورا بايستي جهت بررسي و نمونهگيري به پزشك مركز بهداشتي - درماني ارجاع گردد.

ناقل بيماري كنه هيالوما ميباشد. ويروس تب کریمه – کنگو به دنبالگزش كنه، بسياري از حيوانات اهلي و وحشي را ميتواند آلوده نمايد. مهرهداران كوچك مانند جوندگان و مهرهداران بزرگ مانند دامهاي اهلي شامل گاو، گوسفند و بز به دنبال گزشكنه هيالوما دچار عفونت ميشوند. متأسفانه عفونت دامي همراه علايم باليني واضحي در دام نيست وليخوشبختانه دام پس از گزش كنه تنها براي يك هفته دچار ويرومي (گردش ويروس در خون) بوده و در همينمرحله در صورت ذبح يا زايمان وتماس انسان با خون و ترشحات خطر سرايت بيماري وجود دارد.

پيشگيري: فعلا واكسن مؤثر و بيخطر براي مصرف همگاني انسان دردسترس نميباشد. محافظت در برابرگزش كنه و مراقبت در هنگام تماس و برخورد با خون و بافت آلوده دامي تنها اقدام مؤثر پيشگيري است.

مبارزه با كنه در دامپروري هاي امروزي و پيشرفته تا حدودي ميتواند مؤثر باشد، لكن در دامپروري هاي سنتي مؤثرترين اقدام پيشگيري از گزش كنه يعني پوشيدن جوراب، پرهيز از خوابيدن در محيط دامي و امثال آن است. از طرفي موارد متعددي از انتقال بيماري به دنبال تماس با انسان مبتلا مشاهده شده است (عفونت بيمارستاني)، لذا در تماس با بيماران مشكوك و خون و ترشحات آنها بايستي رعايت احتياطات همه جانبه مورد نظر قرار گيرد.

درمان: تنها داروي مؤثر "ريباويرين" ميباشد كه يك داروي ضد ويروسي كمياب و گرانقيمت است. اقدامات ديگر درماني شاملمراقبت علايم حياتي، اصلاح وضع مايعات و الكتروليتها و جبران خوناز دست رفته است. بديهي استبيماران مبتلا به تب کریمه - کنگو بايد در شرايط ايزوله و جداي از ديگران بستري شوند.

ب) متن آموزشی برای گروه هدف کارکنان مراکز بهداشتی و درمان:

تب خونریزی دهنده ویروسی کریمه کنگو ( Crimean Congo Haemorrhagic Fever )

امروزه در بيشتر كشورها بخصوص كشورهاي همسايه ايران ، ويروس اين بيماري ويا آنتي بادي مربوط به آن جداشده، از جمله در كشور عراق، پاكستان، تركيه، افغانستان، دوبي، كشورهاي عربي، قزاقستان، ازبكستان گزارشاتي در اين رابطه وجود دارد. در ایران برای اولین بار از سال 1970 میلادی ، آلودگي دامي با تشخيص بيماري در سرم 45 گوسفند که از تهران به مسکو فرستاده شده بود مشخص گردید. در مطالعات مختلف حدود13% از سرم انسانی 38% از سرم گوسفندان ، 36%بزها ، 18% از سرم گاوها و 3% از نمونه سرم جوندگان دارای انتی بادی علیه این بیماری بوده است که نشانگر حضور بیماری از مدتها قبل در ایران می باشد.

تعریف:

تب خونریزی دهنده ویروسی کریمه کنگو (CCHF ) یک بیماری خونریزی دهنده تب دار حاد است که بوسیله کنه منتقل می شود و در آسیا ، اروپا و افریقا وجود دارد . مرگ و میر بالا دارد و همه گیریهای داخل بیمارستان آن نیز شایع هستند.با وجودی که بیماری مخصوص حیوانات است ولی موارد تک گیر و همه گیری های ناگهانی این بیماری در انسانها نیز اتفاق می افتد .

عامل بیماری :
ویــــــروس CCHF ازگروهArboviruses خانواده Bunyaviridae جنس Nairovirus طبقه بندی می شود. همچنین در گروه Viruses Arthropod – boe (ویروسهایی که توسط بندپایان منتقل می شود) قرار دارد .

راه انتقال بیماری :

ویروس CCHF اصولا“ در طبیعت بوسیله کنه های سخت گونه Hyalomma منتقل می شود، ولی بوسیله گونه های Rhipicephalus ،Boophilus و Amblyomma نیز منتقل می گردد. ویروس CCHFتوانائی انتقال ازطریق تخم(Transovarion transmission) و نیز انتقال درمراحل مختلف بلوغ کنه(Transstadial surviral) را دارد .
مهمترین راه آلودگی کنه ، خونخواری کنه Hyalomma نابالغ از مهره داران کوچک می باشد یک بار آلودگی موجب می شود کنه در تمام طول مراحل تکامل آلوده باقی بماند و کنه بالغ ممکن است عفونت را به مهره داران بزرگ مثل دامها منتقل کند. ویروس تب خونريزي دهنده كنگو – كريمه ممکن است طیف وسیعی از حیوانات اهلی و وحشی را آلوده نماید . آنتی بادی ویروس از سرم گاو، گوسفند، بز، سگ، گورخر، گاو کوهی ، بوفالو، کرگدن ،زرافه، خرگوش، جوجه تیغی و حتی شتر مرغ آمده است

ویروس یا آنتی بادی آن ، در کنه Hyalomma در مناطق وسیع دنیا پیدا شده است و عفونت در انسان پس از گزش کنه آلوده یا له کردن آن روی پوست نیز ایجاد می شود.
بیماری در حیوانات اهلی هیچگونه علائم مشخصی ندارد و خطر انتقال بیماری در انسان در طی ذبح حیوان آلوده و یا یک دوره کوتاه پس از ذبح حیوان آلوده وجود دارد (به دنبال تماس با پوست یا لاشه حیوان ).
همچنین تماس با خون و بافت بیماران بخصوص در مرحله خونریزی یا انجام هر گونه اعمالی که منجر به تماس انسان با خون آنها گردد باعث انتقال بیماری می شود . بیمار در طی مدتی که در بیمارستان بستری است بشدت برای دیگران آلوده کننده است ، عفونتهای بیمارستانی بعد از آلودگی با خون و یا ترشحات بیماران شایع می باشند .

انتقال از طریق آئروسل هم صورت می گیرد، با توجه به کوچک بودن ذرات (کمتر از 5 میکرون) انتقال air bo مطرح است لذا نیاز به جدا سازی بیمار و تهویه فشار منفی در اتاق ایزوله است.

انتقال ورتیکال از مادر به جنین هم مطرح است

برای ابتلا ورود 10-1 میکروارگانیسم کافی است.

انتقال انسان به انسان ( عفونت بیمارستانی ): تماس با خون و بافت بیماران به ویژه در مرحله خونریزی یا انجام هرگونه اقدامی که منجر به تماس انسان با خون آنها شود ، باعث انتقال بیماری می شود. بیمار در طی مدتی که در بیمارستان بستری است به شدت برای دیگران آلوده کننده است و همه گیریهای کوچک فراوانی به دنبال عفونتهای بیمارستانی در مراقبت از مبتلایان مشاهده شده است

علائم بالینی :
علائم بالینی چهار مرحله دارد :

۱- دوره کمون : بستگی به راه ورود ویروس دارد . پس از گزش کنه ، دوره کمونمعمولا” یک تا سه روز است و حداکثر به ۹ روز می رسد . دوره کمون بدنبال تماس بابافتها یا خون آلوده معمولا” پنج تا شش روز است و حداکثر زمان ثابت شده ۱۳ روز بودهاست .
۲- قبل از خونریزی : شروع علائم ناگهانی حدود ۱ تا ۷ روز طول می کشد (متوسط ۳ روز ) ، بیمار دچار سردرد شدید ، تب ، لرز، درد عضلانی (بخصوص در پشت و پاهها ) ، گیجی ، درد و سفتی گردن ، دردچشم ، ترس از نور (حساسیت به نور) می گردد . ممکن است حالت تهوع ، استفراغ بدون ارتباط با غذا خوردن و گلودرد و احتقان ملتحمه در اوایل بیماری وجود داشته باشد که گاهی با اسهال و درد شکم و کاهش اشتها همراه می شود . تب معمولاً بین ۳ تا ۱۶ روز طول می کشد. تورم و قرمزی صورت ، گردن و قفسه سینه ، پرخونی خفیف حلق و ضایعات نقطه ای در کام نرم و سخت شایع هستند. تغییرات قلبی عروقی شامل کاهش ضربان قلب و کاهش فشارخون مشاهده می شود . لکوپنی، ترمبوسیتوپنی و بخصوص ترمبوسیتوپنی شدید نیز در این مرحله معمولا“ مشاهده می گردد .

۳- مرحله خونریزی دهنده : مرحله کوتاهی است که به سرعت ایجاد می شود و معمولاً در روز ۳ تا ۵ بیماری شروع می شود و ۱ تا ۱۰ روز ( بطور متوسط ۴ روز ) طول می کشد . خونریزی در مخاطها و پتشی در پوست بخصوص در قسمت بالای بدن و در طول خط زیربغلی و زیر پستان در خانمها دیده می شود و در محلهای تزریق و تحت فشار(محل بستن تورنیکه و غیره) ممکن است ایجاد شود . بدنبال پتشی ممکن است هماتوم در همان محلها و سایر پدیده های خونریزی دهنده مثل ملنا ، هماتوری و خونریزی از بینی ، لثه و خونریزی از رحم ایجاد شود و گاهی خلط خونی ، خونریزی در ملتحمه و گوشها نیز دیده می شود.

برخی موارد خونریزی از بینی ، استفراغ خونی، ملنا و خونریزی رحم آنقدر شدید است که بیمار نیاز به تزریق خون دارد.در برخی از بیماران فقط پتشی ظاهر می شود(حدود ۱۵%) مشکلات دستگاه تنفسی بدلیل پنومونی خونریزی دهنده در حدود ۱۰% بیماران ایجاد می شود . بدلیل درگیری سیستم رتیکولوآندوتلیال با ویروس ، ابتلاء وسیع سلولهای کبدی شایع است که موجب هپاتیت ایکتریک می گردد . کبد و طحال در یک سوم بیماران بزرگ می شود . ( معمولاً بین روزهای ۶ تا ۱۴ بیماری) . آزمایشات اعمال کبدی (تستهای کبدی ) غیرطبیعی هستند ، بخصوص aspartate aminotransferase و اغلب در مرحله پایانی بیماری سطح بیلی روبین سرم بالا می رود .
بیمارانی که سرنوشت شان به مرگ منتهی می شود معمولا” علائم آنها بطور سریع حتی در روزهای اول بیماری تغییر می کند و همچنین لکوسیتوز بیشتر از لکوپنی وجود دارد . ترمبوسیتوپنی در مراحل اولیه بیماری نشان دهنده پیش آگهی بدی می باشد . مرگ بدلیل از دست دادن خون ، خونریزی مغزی ، کمبود مایعات بدلیل اسهال ، یا ادم ریوی ممکن است ایجاد شود . در اتوپسی بیماران فوت شده ، معمولاً خونریزی به شدت های مختلف در همه اعضاء و بافتها و داخل معده و روده ها دیده می شود .

۴- دوره نقاهت : بیماران از روز دهم وقتی ضایعات پوستی کم رنگ می شود ، بتدریج بهبودی پیدا می کنند. اغلب بیماران در هفته های سوم تا ششم بعد از شروع بیماری وقتی شاخصهای خونی و آزمایش ادرار طبیعی شد از بیمـــارستان مرخص می شوند . مشخصه دوره نقاهت طولانی بودن آن به همراه ضعف (Asthenia) می باشد که ممکن است برای یک مــاه یا بیشتر باقی بماند. گاهی موها کامل می ریزد ( که پس از ۴ تا ۵ ماه ترمیم می شود ) بهبودی معمولا” بدون عارضه است ، اگر چه التهاب رشته های عصبی (نوریت) یک یا چند عصب ممکن است برای چندین ماه باقی بماند .

علايم در حيوان آلوده:

بیماری در حیوانات اهلی علائم چندان واضحی ندارد و با یک بیماری تب دار چند روزه تمام می شود . در فرم شدید ممکن است موجب سقط در گاو شود . ویروس در حیوانات نشخوار کننده اهلی مثل گاو، گوسفند ، و بز به مدت یک هفته پس از آلودگی و عفونت باقی می ماند.

تشخیص آزمایشگاهی :
تشخیص موارد مشکوک CCHF در آزمایشگاه با مراقبت بیولوژیک بالا و تجهیزات اختصاصی انجام می گیرد . ویروس CCHF را به راحتی می توان از خون بیماران در مرحله حاد (درطی ۸ روز اول بیماری ) در محیط کشت سلول یا موشهای شیرخوار جدا نمود .

بر اساس دستورالعمل کشوری بررسی آنتی بادی در روزهای صفر ، 5 و 10 مراجعه ضروری است.
درمان بیماری :

۱- درمان حمایتی

۲- درمان ضد ویروسی : ریباویرین داروی ضد ویروسی است که در درمان موارد مبتلا به CCHF اثرات قابل توجهی داشته است.

برای مراقبت بیماری سه تعریف طبقه بندی شده ( مظنون – محتمل – قطعی ) وجود دارد :

تعریـــف مظنون : شروع ناگهانی بیماری با تب + درد عضلات + تظاهـرات خونریزی دهنده ( شامل : راش پتشی ، خونریزی از بینی و مخاط دهان ، استفراغ خونی یا ملنا ، هماتوری ) + یکی از علائم اپیدمیولوژیک ( سابقه گزش با کنه یا له کردن کنه با دست ، تماس مستقیم با خون تازه یا سایر بافتهای دامها و حیوانات آلوده،تماس مستقیم یا ترشحات دفعی بیمار قطعی یا مشکوک به CCHF، اقامت یا مسافرت در یک محیط روستایی که احتمال تماس با دامها وجود داشته اما یک تماس خاص تصادفی را نمی توان مشخص نمود .

تعـــریف محتمل : مــــوارد مظنون + ترمبوسیتوپنی ( کاهش پلاکت کمتر از ۱۵۰۰۰۰ در میلی مترمکعب) که می تواند با لکوپنی ( گلبول سفید کمتر از ۳۰۰۰ در میلی مترمکعب ) یا لکوسیتوز ( گلبول سفید بیش از ۹۰۰۰ در میلی مترمکعب ) همراه باشد.
تعریف قطعی : موارد محتمل + تست سرولوژیک مثبت یا جدا کردن ویروس یا آنتی ژن مثبت

توصیه ها :
- موارد محتمل بیماری CCHF که دارای خونریزی فعال می باشند باید در شرایط کاملاً ایزوله (Strict Isolation) در بیمارستان بستری شوند و احتیاطات همه جانبه برای آنها رعایت شود تا از بروز همه گیری های بیمارستانی جلوگیری شود.
- بدلیل آنکه نمونه گیری و جداسازی سرم خون افراد محتمل ، ممکن است کارکنان آزمایشگاه را به مخاطره بیاندازد ، برای جداسازی سرم خون در آزمایشگاهها حداکثر توجه بعمل آید و با دقت کامل حمل شوند .در موارد نیدل استیک غالبا توصیه بردرمان بیمار می گردد.
- رعایت احتیاطات همه جانبه دربرخورد با خون و محصولات خونی بیماران مشکوک یا قطعی در بیمارستان و مراکز بهداشتی درمانی جهت حفاظت کارکنان بهداشتی و درمانی ضروریست .
- با توجه به خطر آلودگی با ترشحات خونی بیماران تجهیزات و وسایل باید بوسیله حرارت و یا مواد گندزدایی کلردار ضدعفونی شوند .
- کارکنان بهداشتی و درمانی که با خون و یا بافتهای آلوده بدن بیماران مشکوک یا قطعی CCHF تماس داشته اند باید مرتب حداقل تا ۱۴ روز پس از تماس تحت نظر بوده و درجه حرارت بدن آنها هر روز کنترل شود و در صورت ظهور علائم بالینی مطابق با تعریف مورد مشکوک بلافاصله درمان برای آنان شروع شده و اقدامات بعدی بعمل آید .
- در مورد کارکنان بهداشتی ، درمانی و آزمایشگاهی چنانچه حین خونگیری از موارد مشکوک یا قطعی CCHF سوزن آلوده یا هر وسیله تیز آلوده به پوست آنها نفوذ کرد بایستی ریباویرین خوراکی بعنوان شیمیوپروفیلاکسی به مقدار ۲۰۰ میلی گرم هر ۱۲ ساعت برای مدت ۵ روز مصرف شود .
- به دلیل لیز شدن خون بیماران ، سرم خون بیماران در آزمایشگاه رفرانس دانشگاه تهیه و تحت شرایط مناسب طبق دستورالعمل نحوه ارسال نمونه ها به انستیتوپاستور ایران ارسال شود .
- بیمارانی که خونریزی دارند تا کنترل خونریزی نباید جابجا شوند .
- بیماران بستری شده می توانند در صورت عدم خونریزی با نظر پزشک معالج پس ازتکمیل دوره درمان از بیمارستان مرخص شوند .
- نظر به وجود خونریزی در بیماران و خطر انتقال بیماری حتی الامکان پس از تشخیص بالینی از خونگیری های غیرضروری باید اجتناب شود .

- جهت پیشگیری از ابتلا استفاده از ماسکهای فیلتر دار یا N95 ضروری است.

پيشگيري:

اساس پیشگیری مبتنی بر سه رکن عمده شامل بیمار یابی و درمان به موقع مبتلایان ، افزایش آگاهی عموم مردم ( در زمینه راههای انتشار و پیشگیری بیماری ) و همچنین هماهنگی بین بخشی با ارگانهای ذیربط جهت مبارزه با بیماری است . به اختصار می توان روش کنترل و پیشگیری بیماری را تحت عناوین ذیل ذکر نمود.

1- حذف ناقل: کنه ناقل هیالوما ، که پس از آلودگی به ویروس مادام العمر آلوده باقی می ماند ، تقریباً در اکثر نقاط پرورش دام کشور ما وجود دارد لذا کنه زدایی دامها و کاهش جمعیت ناقل به کنترل بیماری می تواند کمک نماید .

2- محافظت از گزش توسط ناقل: کسانیکه در محیطهای روستایی و دامپروری خصوصاً در فصول بهار تا پاییز حضور دارند بایستی اقدامات حفاظتی فردی جهت دور ماندن از گزش کنه را دانسته و رعایت نمایند . این اقدامات عبارتند از : استفاده از مواد دور کننده حشرات بر روی بدن و لباس پوشیدن نواحی در معرض گزش کنه مانند استفاده از دستکش ، پاچه شلوار را داخل جوراب کردن ، بستن دکمه سرآستین، بررسی منظم لباس و پوست از نظر وجود کنه و در صورت وجود ، برداشتن آنها به طریقی که موجب ماندن قسمت دهانی کنه در پوست نشود. از له کردن کنه بر روی پوست بدن به شدت پرهیز شود.

3- پرهیز از تماس با منبع بیماری: تماس مستقیم پوستی مخاطی با خون و ترشحات آلوده دامی در حین ذبح یا زایمان دام موجب انتقال بیماری می شود. لذا در حین چنین اقداماتی بایستی از دستکش و لوازم محافظتی استفاده نمود . به عموم مردم نیز توصیه می شود از ذبح دام در محیط خارج از کشتارگاه خودداری نماید و با توجه به حساسیت ویروس نسبت به حرارت و از بین رفتن ظرف 15 دقیقه در حرارت 85 درجه سانتی گراد ، فرآورده های دامی به خوبی با حرارت بپزند . در صورت خوب پخته شدن ، خطر انتقال بیماری وجود نخواهد داشت .

4- احداث تعداد بيشتري از كشتارگاههاي صنعتي: با توجه به اینکه اسیدوزی که پس از چند ساعت از ذبح دام در جسد حیوان پیدا می شود. موجب از بین رفتن ویروس می شود در کشتارگاههای صنعتی لاشه دام به مدت 24 ساعت در فضای 4 درجه سانتی گراد (جمود نعشی¹) نگهداری می شود و سپس به بازار عرضه یا منجمد می گردد.

لذا توصیه بر این است که افراد از مصرف گوشت دامی به طور غیر بهداشتی ذبح و عرضه گردیده است ، خودداری نمایند . نهایتاً اقدام احتیاطی دیگر پوشیدن دستگش هنگام تماس با گوشت و خون دامی مشکوک می باشد.

5- بهسازي و كنترل منظم دامداري ها و افزايش دامداري هاي صنعتي به جاي دامداري هاي سنتي: محيط دامداري ها را بايد طوري ساخت تا امكان آلودگي آن را به كنه ، به حداقل رسانيد و با بررسي مرتب ، در صورت آلودگي با سمپاشي ضد كنه ، كنه ها را از بين برد .

6- کنترل آلودگی دامی: مهمترین اصل در کنترل بیماری کریمه کنگو دامی ایجاد قرنطینه های بین مرزی دامی است تا بطور جدی از تردد دام آلوده جلوگیری شود لذا به عموم مردم بایستی توصیه نمود به شدت از خرید و مصرف گوشت دامی که به طریق غیر قانونی و قاچاق وارد کشور می شود ، خود داري نمايند .

7- بیمار یابی و درمان به موقع: با توجه به اینکه تماس با خون و ترشحات فرد مبتلا نیز موجب انتقال می شود شناسایی به موقع ، بستری و درمان علاوه بر کاهش میزان مرگ و میر اقدامی اساسی در پیشگیری از انتشار بیماری نیز محسوب می گردد لذا در شرایط فعلی که بیماری به صورت بومی در اکثر نقاط کشور ما دیده شده است كليه همكاران گروه پزشكي بايد در هنگام مواجه با افراد مبتلا به تب و خونریزی و به ویژه ترمبوسیتوپنی به فکر تب کریمه کنگو نیز بوده و جهت تشخیص و درمان فوری بیماران را راهنمایی فرمایند.

8- مصرف مواد ضد عفونی جهت گندزدایی توالتها، محیط آلوده به خون و ترشحات بیمار.

1- جمود نعشی:

- لاشه هاي گوشت قرمز دامهاي ذبح شده بعد از كشتار بايد در سردخانه كشتارگاه و یا در یخچال در دماي صفر تا 4 درجه نگهداري و بعد از جمود نعشي لاشه مصرف شود.

- زمان جمود نعشي در گوشت گوسفند 8 – 12 ساعت و در گاو 12 – 24 ساعت بعد از كشتار مي باشد.

- انقباض و سخت شدن عضلات، كدر شدن نسبي عضلات و سختي و عدم تحرك مفاصل از مشخصات و مراحل جمود نعشي گوشت می باشد.

- اين عمل بدليل اتمام ذخاير ATP و عدم جايگزيني به خاطر عدم وجود اكسيژن در لاشه است و بدليل تبديل گليكوژن عضلات به اسيد لاكتيك باعث پايين آمدن سريع PH و افزايش مدت ماندگاري لاشه شده و گوشت ترد و خوشمزه مي شود.

- اسيدي شدن محيط (كاهش PH) شرايط نامناسبي را براي رشد عوامل عفوني در گوشت ايجاد مي كند، از اين جهت كاهش PH گوشت پس از مرگ دام به عنوان يك فاكتور ممانعت كننده از افزايش جمعيت ميكروبي گوشت عمل كرده و مطلوب است.

- برای از بین رفتن باکتری ها و ویروس هایی که امکان انتقال از گوشت به انسان (در زمان دستکاری یا تکه کردن گوشت) را دارند، نظیر ویروس عامل تب خونریزی دهنده کریمه کنگو، توصیه می شود حتما گوشتی مورد استفاده قرار گیرد که دوره جمود نعشی آن طی شده باشد.

منابع:

- نشريات مختلف - سازمان جهانيبهداشت دسامبر 1998

- كتاب بيماريهاي عفوني 2000MANDE

- آمار مركز مديريت بيماريها

- راهنمای کشوری مبارزه با بیماری تب خونریزی دهندی کریمه کنگو

- www.agri-mobarakeh.ir/Portals/19/matn-danestaniha-tabekongo.

همه چیز درباره تب خونریزی دهنده کریمه-کنگو...